Siyah Kuğu

Black Swan
Yazar:
Nassim Nicholas Taleb
Çevirmen: Nazan Arıbaş

511 sayfa

………

“Siyah Kuğu”, olasılıksız gibi görünen ve üç temel özelliği olan bir olaydır:
Öngörülemez; çok etkilidir; gerçekleştikten sonra onu daha az rastlantısal ve daha öngörülebilir hale getiren bir açıklama uydururuz.

Google’un şaşırtıcı başarısı bir siyah kuğuydu; 11 Eylül de öyle. Bankacılık ve emlâk krizini öngören dünyaca ünlü risk gurusu Nassim Nicholas Taleb, dinlerin doğuşundan kişisel yaşamlarımızdaki olaylara kadar, dünyamızla ilgili hemen her şeyin altında siyah kuğular yattığını belirtiyor.

Peki ama siyah kuğular olgusunu neden gerçekleştikten sonra kabul ediyoruz? Yazara göre bunun yanıtı, insanların zaten bildikleri şeylere odaklanıp, bilmediklerini hesaba katmayı ihmal etmeleri. Bu yüzdden fırsatları doğru tahmin edemiyoruz, birleştirme, sınıflandırma içgüdüsüne kapılıyor ve “imkânsız”ı tahayyül edenleri ödüllendirmeye açık olmuyoruz.

Oysa son buzul döneminden bu yana siyah kuğuların önemi gitgide artıyor. Hatta yazara göre, çevremizde önem arzeden her şey, siyah kuğu dinamiklerinin bir sonucu.

Elinizdeki kitap, esprili bir dille bu dinamiklere açıklama getiriyor. Özellikle hayatını risk hesabı yaparak kazanan yatırımcılara, iş insanlarına, olayları gazete ve TV’den takip edip öngörmeye çalışan sıradan insanlardan farklı olarak, yepyeni bir pencereden bakma fırsatı veriyor.

……….

Kısmen edebi denemeci,kısmen deneyici, kısmen ayağı yere basan bir borsacı olan Nassim Nicholas Taleb yaşamını talih, belirsizlik, olasılık ve bilgi sorularını incelemeye adamıştır. Lübnanlı bir Yunan-Ortodoks ailesinin çocuğu olan Taleb, kendi hesabına türev alım-satımı yapmış ve Wall Street firmaları hesabına Chicago Borsası’nda seans salonunda çalışmıştır. Sonraları daha “mütefekkir”, “alış-verişsiz” dediği uğraşlara yönelmiştir. Wharton School’dan master, Paris Üniversitesi’nde doktorası olan yazar, borsadayken olasılık teorisinin risk yönetimine uygulanması üzerine New York Üniversitesi, Courant Matematik Bilimler Enstitüsü’nde ders vermiştir.

Amherst’teki Massachusetts Üniversitesi’nin Belirsizlik Bilimleri Bölümü’nde dekanlık profesörü olan Taleb, halen ücretsiz izne ayrılmış durumda. Çok satan son kitabı Fooled by Randomness yirmi dile çevrildi. Çoğunlukla New York’ta yaşayan Taleb’in üç milyondan fazla okuyucusu bulunuyor.

………

İÇİNDEKİLER

Giriş: Kuş Tüyleri Üzerine

BİRİNCİ KISIM: UMBERTO ECO’NUN ANTİ-KÜTÜPHANESİ YA DA ONAY ARAYIŞIMIZ

  1. Bir Kuşkucu Deneyicinin Çıraklığı
    2. Yevgenia’nın Siyah Kuğusu
    3. Spekülatör ve Fahişe
    4. Bin Bir Gün ya da Enayi Olmamanın Yolu
    5. teyit, Meyit!
    6. Anlatı Yanıltmacası
    7. Umudun Kıyısında Yaşamak
    8. Giacomo casanova’nın Hiç Eksilmeyen Şansı: Sessiz Deli Sorunu
  2. Oyunsal Yanıltmaca ya da Nerd’in Belirsizliği

İKİNCİ KISIM: BİR TÜRLÜ ÖNGÖREMİYORUZ

  1. Öngörü Skandalı
    11. Kuş Pisliği Nasıl Aranır?
    12. Bir Hayal: Epistemokrasi
    13. Ressam Apelles ya da Öngöremezseniz Ne Yaparsınız?

ÜÇÜNCÜ KISIM: AŞIRISTAN’IN GRİ KUĞULARI

  1. Vasatistan’dan Aşırıstan’a ve Geriye
    15. Büyük Entellektüel Shatekârlık: Çan Eğrisi
    16. Rastlantısallığın Estetiği
    17. Locke’un Delileri ya da Yanlış Yerlerdeki Çan Eğrileri
    18. Sahtekârın Belirsizliği

    DÖRDÜNCÜ KISIM: SON

    19. Yarı Yarıya ya da Siyah Kuğuyla Hesaplaşmanın Yolu

EK DENEME: DAYANIKLILIK VE KIRILGANLIK ÜZERİNE DAHA DERİN VE FELSEFÎ DÜŞÜNCELER

  1. Annelerin En Yaşlısı ve En Akıllısı Olan Tabiat Ana’dan Öğrenmek
    II. Bütün Bu Yürüyüşleri Neden Yapıyorum ya da Sistemler Neden Kırılganlaşıyor
    III. Margaritas Ante Porcos
    IV. Asperger ve Ontolojik Siyah Kuğu
    V. Modern Felsefe Tarihindeki Belki de En Yararlı Sorun
    VI. Dördüncü Kare, En Yararlı Sorunun Çözümü
    VII. Dördüncü Kare ile Ne Yapılır
    VIII. Siyah Kuğu’ya Dayanıklı Bir Toplum İçin On İlke
    IX. Amor Fati: Yıkılmaz Olmanın Yolları

……….

KİTAPTAN BİR ALINTI

İnsanlar genellikle zararlardan utanç duyarlar, bu yüzden de çok az hareketlilik yaratan, fakat bir yol silindirinin önündeki beş sentlik paraları toplamaya benzer derecede büyük zarar riski içeren stratejilere yönelirler. Rastlantısallığa uyum gösteremeyen ve kötü performansların kötü şanstan kaynaklanabileceğini algılayamayan bir altyapıya sahip Japon kültüründe zararlar, kişinin itibarını ciddi biçimde zedeleyebilir. İnsanlar istikrarsızlıktan nefret ettiklerinden büyük patlamalara açık stratejileri benimserler; bu da büyük bir kayıp sonrasında zaman zaman intiharlara neden olur.

(…)

Rastlantısal olmayan, ama bilginin kısmi ve yetersiz olduğu, Katerina’nın yatağından geçmiş sevgililerin sayısı gibi bir değişkeni tahmin etmemle gelecekteki işsizlik oranı ya da gelecek yılın hisse senetleri piyasası gibi rastlantısal bir değişkeni öngörmem arasında pek bir fark yoktur.